Czyste Powietrze i Stop Smog – dotacje na modernizację domów jednorodzinnych

Właś­ci­ciele domów jed­norodzin­nych po lat­ach posuchy w końcu dosta­ją sen­sowne wspar­cie finan­sowe na mod­ern­iza­cję swoich willi – rzą­dowy pro­gram “Czyste powi­etrze” oraz gminne pro­gramy niskoemisyjne wys­tępu­jące pod kryp­ton­imem “Stop smog”. To wszys­tko polukrowane ulgą podatkową. Brać? Pewnie, że brać – ale najpierw czy­tać reg­u­laminy i umowy, aby rozu­mieć, na co się człowiek dokład­nie pisze. To nie jest spadek po wujku z Amery­ki – w pakiecie z pieniędz­mi są konkretne zobow­iąza­nia, których zlekce­waże­nie może być mało przy­jemne i wysoce kosz­towne.

Program Czyste Powietrze

Flagowy rzą­dowy pro­gram wspar­cia ter­mo­mod­ern­iza­cji budynków jed­norodzin­nych uru­chomiony w 2018 roku, który już dzi­ała i moż­na z niego korzys­tać.

Co można sfinansować z programu Czyste Powietrze

Pro­gram Czyste Powi­etrze dofi­nan­sowu­je wszelkie wydat­ki związane z docieple­niem budynku i wymi­aną urządzenia grzew­czego. Tutaj jest dokład­na lista wraz z maksy­mal­ny­mi kosz­ta­mi dla poszczegól­nych rodza­jów wydatków.

Trze­ba być właś­ci­cielem budynku (lub współwłaś­ci­cielem – ale dys­ponu­jąc zgodą pozostałych współwłaś­ci­cieli na udzi­ał w pro­gramie).

Warunk­iem koniecznym jest, by w budynku zna­j­dowało się już lub znalazło w wyniku inwest­y­cji, nowoczesne źródło ciepła – i tu nieste­ty pro­gram narzu­ca przyłącze­nie się w pier­wszej kole­jnoś­ci do sieci gazowej lub ciepłown­iczej a dopiero w przy­pad­ku braku takiej możli­woś­ci (tech­nicznej i/lub finan­sowej – o tym za chwilę), pozwala sfi­nan­sować zakup kotła węglowego lub na bio­masę.

Jakie pieniądze są dostępne i na jakich zasadach

Koszt inwest­y­cji finan­sowanej z pro­gra­mu Czyste Powi­etrze to min. 7000 zł a mak­si­mum – teo­re­ty­cznie nie ma, ale dotac­ja jest lic­zona tylko od max. kwoty całoś­ci równej 53 tys. zł.

W ramach pro­gra­mu moż­na sfi­nan­sować przed­sięwz­ię­cie, które rozpoczęło się do 12 miesię­cy przed dniem złoże­nia wniosku i jeszcze się nie zakończyło – definic­ja samego przed­sięwz­ię­cia i jego rozpoczęcia/zakończenia jest dość płyn­na, dlat­ego dobrze o szczegóły dopy­tać pra­cown­ików WFOŚ, czy twój indy­wid­u­al­ny przy­padek da się pod pro­gram pod­ciągnąć.
Tak będzie do 30. czer­w­ca 2019. Po tej dacie wnios­ki będą mogły być składane tylko na przed­sięwz­ię­cia jeszcze nierozpoczęte.

Środ­ki z pro­gra­mu Czyste Powi­etrze składa­ją się po częś­ci z bezz­wrot­nej dotacji a po częś­ci z poży­cz­ki. Wielkość dotacji jest zależ­na od dochodu na osobę w rodzinie. Aktu­alne pro­gi zawsze zna­j­du­ją się na por­talu benefic­jen­ta WFOŚ.

Dochód jest wzię­ty z zez­na­nia podatkowego za rok poprzed­ni. Mowa jest o dochodzie, więc samo przez się rozu­mie się, że chodzi o kwoty net­to. Jeśli w następ­nych lat­ach dochód zmieni się (w dół czy w górę) to nie wpły­wa to na zmi­anę wysokoś­ci dotacji.

Co jest super istotne: jeśli uzys­ka się i dotację, i poży­czkę w sum­ie na 100% kosztów inwest­y­cji, to nie trze­ba wykładać ani złotów­ki z włas­nej kieszeni – i dotac­ja, i poży­cz­ka mogą być wypła­cane wprost na rachunek wykon­aw­cy. To znakomi­cie, gdyż konieczność wykłada­nia najpierw włas­nych pieniędzy, aby potem otrzy­mać zwrot, była oczy­wistą bari­erą nie do prze­jś­cia dla tych, którzy takich pieniędzy zwycza­jnie nie mieli.

Dotacja

Na obec­ną chwilę na dotację pokry­wa­jącą 90% kosztów mogą liczyć gospo­darst­wa domowe z docho­dem do 600zł/m-c – to jest poniżej progu skra­jnego ubóst­wa!

Wielkość dotacji spa­da wraz ze wzras­ta­ją­cym docho­dem – mając dochód na osobę do 1600zł/m-c moż­na jeszcze zała­pać się na 30% dotacji.

Dotac­ja jest zabez­piec­zona wek­slem włas­nym „in blan­co” z klauzulą bez protes­tu wraz z deklaracją wek­slową.

Z dotacji wyłąc­zone są insta­lac­je fotowoltaiczne – te moż­na sfi­nan­sować tylko z poży­cz­ki.

Szy­b­ki rachunek pokazu­je, że na duże kwoty dotacji mogą liczyć tylko gospo­darst­wa domowe o naprawdę min­i­mal­nych dochodach. W 2018 roku pła­ca min­i­mal­na wynosiła ok. 1500zł net­to nato­mi­ast medi­ana – niecałe 2500zł net­to. A więc czteroosobowa rodz­i­na:

  • z docho­dem 2 x pła­ca min­i­mal­na, co daje na osobę dochód 750zł/m-c – otrzy­ma do 80% dotacji
  • z docho­dem 2 x medi­ana, co daje na osobę dochód 1250zł/m-c – otrzy­ma do 43% dotacji

Oczy­wiś­cie to bard­zo dobrze, że najubożsi mogą liczyć na wysok­ie dofi­nan­sowanie – ale mam pewne wąt­pli­woś­ci, czy dobrze to prze­myślano:

  • Grupy łapiące się na najwyższą dotację są bard­zo wąskie i ogranic­zone do naprawdę najuboższych. Takie oso­by (sam byłem w takiej sytu­acji wiele lat) mają nawet trud­ność z zaku­pem opału i ani myślą pory­wać się na inwest­y­c­je za kilka­dziesiąt tysię­cy.
  • 80% dotacji to dużo, ale pozostałe 20% to też możne być dużo – nawet 10 tys. zł, a to może być kwo­ta nie do przeskoczenia dla kogoś z min­i­mal­nym docho­dem i oszczęd­noś­ci­a­mi bliski­mi zera. Owszem, pro­gram ofer­u­je poży­czkę na pozostałą część kosztów, ale aby ją otrzy­mać, trze­ba mieć zdol­ność kredy­tową. To może być bloka­da dla częś­ci osób. Już nie wspom­nę o zwykłym stra­chu przed zadłuże­niem się.

Dotacja a podatki, stypendia i pomoc społeczna

Przy dotacji istotne mogą być kwest­ie podatkowe – co praw­da dotac­ja jest zwol­niona z podatku (w dal­szej częś­ci artykułu opisana jest ulga podatkowa) ale nadal wlicza się do dochodu. To może mieć poważne kon­sek­wenc­je przy różnych stype­n­di­ach, zapo­mo­gach czy też pro­gramie 500+ (w przy­pad­kach, gdzie dochód na osobę jest brany pod uwagę) – w postaci po pros­tu utraty tych świad­czeń, gdyż dotac­ja moc­no pod­bi­je dochód na osobę, a prze­cież bezpośred­nio nie polep­szy sytu­acji mate­ri­al­nej, gdyż jest to inwest­y­c­ja w budynek.

Pożyczka

Poży­cz­ka ma opro­cen­towanie zmi­enne oparte o wskaźnik WIBOR 12M + 70 set­nych pro­cent (min. 2% rocznie, na obec­ną chwilę ok. 2,5%). Możli­wa zwło­ka w spła­cie to nie więcej niż 12 miesię­cy od zakończenia inwest­y­cji a okres spłaty – do 15 lat.

Spła­ta całoś­ci poży­cz­ki odby­wa się w równych miesięcznych rat­ach. Moż­na spłacić poży­czkę częś­ciowo lub w całoś­ci przed ter­minem bez dodatkowych kosztów.

Poży­cz­ka, tak samo jak dotac­ja, jest zabez­piec­zona wek­slem włas­nym „in blan­co” z klauzulą bez protes­tu wraz z deklaracją wek­slową.

Infor­ma­c­je na stronach WFOŚ oraz we wzo­rach umów i reg­u­laminie nie pre­cyzu­ją, od kogo/czego zależne jest przyz­nanie poży­cz­ki. W umowie zna­j­du­je się jedynie zapis: “Poży­czko­bior­ca oświad­cza, iż w chwili zaw­iera­nia niniejszej umowy jego sytu­ac­ja finan­sowa gwaran­tu­je ter­mi­nową spłatę poży­cz­ki”.

Pułapki

  • Jak już było zaz­nac­zone: jest przy­mus podłączenia do sieci gazowej lub ciepłown­iczej
  • Okres trwałoś­ci” przed­sięwz­ię­cia sfi­nan­sowanego z pro­gra­mu “Czyste powi­etrze” to 3 lata. Po nasze­mu mówiąc: przez ten czas nie moż­na np. odsprzedać kotła i grze­jników albo zer­wać ze ścian sty­ropi­anu, nie moż­na też zamienić budynku w całoś­ci na miejsce prowadzenia dzi­ałal­noś­ci gospo­dar­czej, nie moż­na też po cichu doin­stalować sobie dodatkowego źródła ciepła niez­god­nego z wymoga­mi pro­gra­mu (czyli np. kotła na drewno tam, gdzie jest wymóg pod­pię­cia się do gazu).
  • Przy ew. odsprzedaży budynku naby­w­ca prze­j­mu­je zobow­iąza­nia wobec WFOŚ.
  • W okre­sie tych 3 lat możli­we są kon­t­role z ramienia WFOŚ.
  • Całkow­ity zwrot dotacji (wraz z odsetka­mi) może nastąpić w sytu­acji gdy przed­sięwz­ię­cie wykona się niez­god­nie z umową lub nieter­mi­nowo, uniemożli­wi się przeprowadze­nie kon­troli, naruszy w/w obow­iązek trwałoś­ci przed­sięwz­ię­cia lub przez­naczy pon­ad 30% powierzch­ni budynku pod dzi­ałal­ność gospo­dar­czą.

Przymusowe podłączenie do gazu lub ciepłowni

Reg­u­lamin pro­gra­mu “Czyste powi­etrze” wymusza podłącze­nie do sieci gazowej lub ciepłown­iczej jeśli jest ku temu możli­wość tech­nicz­na oraz uza­sad­nie­nie eko­nom­iczne. Kocioł węglowy lub na bio­masę moż­na zain­stalować tylko wtedy, gdy nie ma możli­woś­ci tech­nicznej przyłączenia gazu ani sieci ciepłown­iczej lub nie ma to uza­sad­nienia eko­nom­icznego.

O ile możli­wość tech­nicz­na jest dość obiek­ty­w­na, to uza­sad­nie­nie eko­nom­iczne wyda­je się kwest­ią uznan­iową. Reg­u­lamin pro­gra­mu Czyste Powi­etrze nie defini­u­je tego poję­cia. Ale zdefin­iowane są maksy­malne kwoty dofi­nan­sowa­nia na poszczególne ele­men­ty inwest­y­cji:

  • do 20 tys. zł na węzeł cieplny i przyłącze,
  • do 5 tys. zł na przyłącze gazowe

Jeśli kosz­ty pod­pię­cia się do w/w sieci przekroczą te kwoty, WFOŚ praw­dopodob­nie uzna, że podłącze­nie nie ma uza­sad­nienia eko­nom­icznego i zez­woli na insta­lację kotła na węgiel/drewno.

A skąd mam wiedzieć, jakie będą kosz­ty? Trze­ba wys­tąpić do gazowni i ciepłowni o warun­ki przyłączenia – to będzie wiążą­ca infor­ma­c­ja, czy się da i ew. za ile. Doku­men­ty te będą potrzeb­ne przy składa­niu wniosku do pro­gra­mu Czyste Powi­etrze.

Pomysł przy­musu wyboru tego a nie innego źródła ciepła łamie zapewne szereg praw człowieka i wol­noś­ci kon­sty­tucyjnych – jed­nak nie ma niko­go, kto by chci­ał i umi­ał bronić intere­su zwykłego człowieka. Gaz jest u nas obec­nie ubóst­wiany jako ideał “czys­tego pali­wa” (tzn. takiego, co nie dymi i nie śmierdzi…). Gdzieś nam się zapom­ni­ało, że gaz jest pali­wem kopal­nym a drewno też moż­na spalać tak, że nie dymi i nie śmierdzi.

A co w tym cza­sie robią Niem­cy? Jak zwyk­le – wyprzedza­ją nas, wcale nie dobrobytem, lecz myśle­niem. Albo to raczej my na własne życze­nie ustaw­iamy się w ogo­nie. Pod­czas gdy my dotu­je­my przy­mus podłącza­nia się do gazu – Niem­cy dotu­ją rezy­gnację z gazu na rzecz odnaw­ial­nych źródeł energii. Tutaj broszu­ra niemieck­iego min­is­terst­wa na ten tem­at.

Gminne programy niskoemisyjne (“Stop smog”)

Obok pro­gra­mu “Czyste powi­etrze” pojaw­ił się rzutem na taśmę w ostat­nich dni­ach 2018 roku jeszcze jeden gar­niec ze złotem. Now­eliza­c­ja ustawy o wspiera­niu ter­mo­mod­ern­iza­cji i remon­tów dała gmi­nom możli­wość uruchami­a­nia gmin­nych pro­gramów niskoemisyjnych. W ramach takiego pro­gra­mu oso­by o najniższych dochodach będą mogły zmod­ern­i­zować swo­je budyn­ki abso­lut­nie za dar­mo lub przy naprawdę sym­bol­icznym wkładzie włas­nym.

Jest to rzecz świeża, chwilę potr­wa nim gminy wejdą w ten pro­gram i udostęp­nią go swoim mieszkań­com.

Co oferują programy niskoemisyjne

  • możli­wość pełnej ter­mo­mod­ern­iza­cji budynku – na ile max. kwo­ta dotacji poz­woli rzecz jas­na
  • możli­wość mod­ern­iza­cji insta­lacji grzew­czej i wymi­any źródła ciepła – także na nowoczesne urządzenia grzew­cze na węgiel i drewno
  • stały dostęp do usłu­gi doradzt­wa ener­gety­cznego

Warunki uczestnictwa

Dokładne treś­ci umów i reg­u­lam­inów pro­gramów niskoemisyjnych będą usta­lane przez każdą gminę z osob­na. Ogólne warun­ki wynika­jące z ustawy, które wszędzie będą takie same, są następu­jące:

  • musisz być (współ)właś­ci­cielem min. 50% budynku, którego inwest­y­c­ja ma doty­czyć
  • dochód na osobę w twoim gospo­darst­wie domowym lic­zony za okres 3 miesię­cy przed przys­tąpi­e­niem do pro­gra­mu nie przekracza 175% kwoty najniższej emery­tu­ry w gospo­darst­wie jed­noosobowym (ok. 1800zł) i 125% tej kwoty w gospo­darst­wie wieloosobowym (ok. 1300zł)
  • twój majątek: zawartość skar­pety oraz wartość budynku, który ma być mod­ern­i­zowany, nie przekracza­ją łącznie kwoty 424 tys. zł
  • jeśli tak postanowi gmi­na, musisz wnieść wkład włas­ny, który jed­nak nie może przekroczyć 10% wartoś­ci inwest­y­cji (a może też być zerowy)
  • zgadza­sz się na coroczne wiz­y­ty urzęd­ników w celu wery­fikacji, czy wszys­tko, co zakupiłeś w ramach dotacji, jest na swoim miejs­cu
  • złożysz oświad­cze­nie notar­i­alne o dobrowol­nym pod­da­niu się egzekucji (ale takiej pieniężnej) w razie gdy­by zaszła konieczność zwro­tu dotacji (z jakich powodów to się może stać – o tym za chwilę)
  • rada gminy może dodać swo­je ekstra warun­ki

Pułapki gminnych programów niskoemisyjnych

  • przez 10 lat masz min. coroczne kon­t­role budynku, sprawdza­jące czy wszys­tko gra zgod­nie z umową
  • przez 10 lat nie możesz sprzedać budynku ani jego częś­ci, ani dodać nowego współwłaś­ci­ciela – bo inaczej będziesz musi­ał zwró­cić część dotacji – między 100%, jeśli zmi­ana nastąpiła­by przed upły­wem 5 lat od pod­pisa­nia umowy, a 10%, jeśli zmi­ana nastąpiła­by w ostat­nim roku przed upły­wem umownej 10-lat­ki (nie doty­czy to dziedz­iczenia)
  • jeśli w/w kon­tro­la stwierdzi, że w budynku jest stosowane jakiekol­wiek dodatkowe urządze­nie grzew­cze na węgiel/drewno niespeł­ni­a­jące wymogów emisyjnychzwracasz całą kwotę dotacji
  • jeśli w urządze­niu grzew­czym zain­stalowanym w ramach dotacji zostanie stwierd­zone spalanie odpadówzwracasz całą kwotę dotacji
  • nie moż­na bez zgody i wiedzy gminy demon­tować ani dekom­ple­tować instalacji/urządzeń zain­stalowanych w ramach dotacji – inaczej zwracasz całą kwotę dotacji (nie doty­czy sytu­acji awaryjnych, koniecznoś­ci jakichś pil­nych napraw)
  • urządzenia grzew­cze zaku­pi­one w ramach dotacji muszą być eksploa­towane zgod­nie z instrukcją obsłu­gi (a więc m.in. pali­wo musi być tip-top) a kominy muszą być pod­dawane przeglą­dom kominiarskim zgod­nie z przepisa­mi (czyszcze­nie raz na kwartał, przegląd raz na rok) – w razie uchy­bień również zwracasz całą kwotę dotacji.

Ulga podatkowa (termomodernizacyjna)

Miłym dodatkiem do wyżej wymienionych pro­gramów wspar­cia jest nowa ulga podatkowa (ter­mo­mod­ern­iza­cyj­na). Dzię­ki niej oso­by otrzy­mu­jące dotację, nie zapłacą od niej podatku dochodowego. Ale z ulgi może sko­rzys­tać każdy, nawet jeśli mod­ern­izu­je dom za własne pieniądze.

Co można odliczyć

Zakup i mon­taż urządzeń związanych z ogrze­waniem, chłodze­niem, pro­dukcją prą­du, mate­ri­ałów budowlanych – wszys­tkiego tego, co związane z ter­mo­mod­ern­iza­cją.

Tutaj dokład­na lista towarów i usług podle­ga­ją­cych odlicze­niu, z najpewniejszego źródła – załącznik do ustawy.

Od kiedy można odliczyć

Ulga ter­mo­mod­ern­iza­cyj­na zaczęła obow­iązy­wać od roku 2019. Kwal­i­fiku­ją się wydat­ki ponie­sione po 1. sty­cz­nia 2019.

Ile można odliczyć

Maksy­mal­na kwo­ta wydatków podle­ga­ją­cych uldze to 53 tys. zł – do wyko­rzys­ta­nia w 3 lata. Nieprzy­pad­kowo taka właśnie kwo­ta, ponieważ jed­nym z zadań tej ulgi jest zwol­nie­nie z podatku benefic­jen­tów pro­gra­mu “Czyste powi­etrze”. Nor­mal­nie bowiem od kwoty dotacji należało­by zapłacić podatek.

Ulga ter­mo­mod­ern­iza­cyj­na dzi­ała na zasadzie odliczenia od dochodu – a więc nie płacisz podatku dochodowego od kwoty wydanej na ter­mo­mod­ern­iza­cję. W kieszeni zosta­je max. 9,5 tys. zł.

Jakie dokumenty są potrzebne

Każdy zakup musi być udoku­men­towany fak­turą VAT wys­taw­ioną na właś­ci­ciela budynku.