Czyste Powietrze i Stop Smog – dotacje na modernizację domów jednorodzinnych

Właściciele domów jednorodzinnych po latach posuchy w końcu dostają sensowne wsparcie finansowe na modernizację swoich willi – rządowy program "Czyste powietrze" oraz gminne programy niskoemisyjne występujące pod kryptonimem "Stop smog". To wszystko polukrowane ulgą podatkową. Brać? Pewnie, że brać – ale najpierw czytać regulaminy i umowy, aby rozumieć, na co się człowiek dokładnie pisze. To nie jest spadek po wujku z Ameryki – w pakiecie z pieniędzmi są konkretne zobowiązania, których zlekceważenie może być mało przyjemne i wysoce kosztowne.

Program Czyste Powietrze

Flagowy rządowy program wsparcia termomodernizacji budynków jednorodzinnych uruchomiony w 2018 roku, który już działa i można z niego korzystać.

Co można sfinansować z programu Czyste Powietrze

Program Czyste Powietrze dofinansowuje wszelkie wydatki związane z dociepleniem budynku i wymianą urządzenia grzewczego. Tutaj jest dokładna lista wraz z maksymalnymi kosztami dla poszczególnych rodzajów wydatków.

Trzeba być właścicielem budynku (lub współwłaścicielem – ale dysponując zgodą pozostałych współwłaścicieli na udział w programie).

Warunkiem koniecznym jest, by w budynku znajdowało się już lub znalazło w wyniku inwestycji, nowoczesne źródło ciepła – i tu niestety program narzuca przyłączenie się w pierwszej kolejności do sieci gazowej lub ciepłowniczej a dopiero w przypadku braku takiej możliwości (technicznej i/lub finansowej – o tym za chwilę), pozwala sfinansować zakup kotła węglowego lub na biomasę.

Jakie pieniądze są dostępne i na jakich zasadach

Koszt inwestycji finansowanej z programu Czyste Powietrze to min. 7000 zł a maksimum – teoretycznie nie ma, ale dotacja jest liczona tylko od max. kwoty całości równej 53 tys. zł.

W ramach programu można sfinansować przedsięwzięcie, które rozpoczęło się do 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku i jeszcze się nie zakończyło – definicja samego przedsięwzięcia i jego rozpoczęcia/zakończenia jest dość płynna, dlatego dobrze o szczegóły dopytać pracowników WFOŚ, czy twój indywidualny przypadek da się pod program podciągnąć.
Tak będzie do 30. czerwca 2019. Po tej dacie wnioski będą mogły być składane tylko na przedsięwzięcia jeszcze nierozpoczęte.

Środki z programu Czyste Powietrze składają się po części z bezzwrotnej dotacji a po części z pożyczki. Wielkość dotacji jest zależna od dochodu na osobę w rodzinie. Aktualne progi zawsze znajdują się na portalu beneficjenta WFOŚ.

Dochód jest wzięty z zeznania podatkowego za rok poprzedni. Mowa jest o dochodzie, więc samo przez się rozumie się, że chodzi o kwoty netto. Jeśli w następnych latach dochód zmieni się (w dół czy w górę) to nie wpływa to na zmianę wysokości dotacji.

Co jest super istotne: jeśli uzyska się i dotację, i pożyczkę w sumie na 100% kosztów inwestycji, to nie trzeba wykładać ani złotówki z własnej kieszeni – i dotacja, i pożyczka mogą być wypłacane wprost na rachunek wykonawcy. To znakomicie, gdyż konieczność wykładania najpierw własnych pieniędzy, aby potem otrzymać zwrot, była oczywistą barierą nie do przejścia dla tych, którzy takich pieniędzy zwyczajnie nie mieli.

Dotacja

Na obecną chwilę na dotację pokrywającą 90% kosztów mogą liczyć gospodarstwa domowe z dochodem do 600zł/m-c – to jest poniżej progu skrajnego ubóstwa!

Wielkość dotacji spada wraz ze wzrastającym dochodem – mając dochód na osobę do 1600zł/m-c można jeszcze załapać się na 30% dotacji.

Dotacja jest zabezpieczona wekslem własnym „in blanco” z klauzulą bez protestu wraz z deklaracją wekslową.

Z dotacji wyłączone są instalacje fotowoltaiczne – te można sfinansować tylko z pożyczki.

Szybki rachunek pokazuje, że na duże kwoty dotacji mogą liczyć tylko gospodarstwa domowe o naprawdę minimalnych dochodach. W 2018 roku płaca minimalna wynosiła ok. 1500zł netto natomiast mediana – niecałe 2500zł netto. A więc czteroosobowa rodzina:

  • z dochodem 2 x płaca minimalna, co daje na osobę dochód 750zł/m-c – otrzyma do 80% dotacji
  • z dochodem 2 x mediana, co daje na osobę dochód 1250zł/m-c – otrzyma do 43% dotacji

Oczywiście to bardzo dobrze, że najubożsi mogą liczyć na wysokie dofinansowanie – ale mam pewne wątpliwości, czy dobrze to przemyślano:

  • Grupy łapiące się na najwyższą dotację są bardzo wąskie i ograniczone do naprawdę najuboższych. Takie osoby (sam byłem w takiej sytuacji wiele lat) mają nawet trudność z zakupem opału i ani myślą porywać się na inwestycje za kilkadziesiąt tysięcy.
  • 80% dotacji to dużo, ale pozostałe 20% to też możne być dużo – nawet 10 tys. zł, a to może być kwota nie do przeskoczenia dla kogoś z minimalnym dochodem i oszczędnościami bliskimi zera. Owszem, program oferuje pożyczkę na pozostałą część kosztów, ale aby ją otrzymać, trzeba mieć zdolność kredytową. To może być blokada dla części osób. Już nie wspomnę o zwykłym strachu przed zadłużeniem się.

Dotacja a podatki, stypendia i pomoc społeczna

Przy dotacji istotne mogą być kwestie podatkowe – co prawda dotacja jest zwolniona z podatku (w dalszej części artykułu opisana jest ulga podatkowa) ale nadal wlicza się do dochodu. To może mieć poważne konsekwencje przy różnych stypendiach, zapomogach czy też programie 500+ (w przypadkach, gdzie dochód na osobę jest brany pod uwagę) – w postaci po prostu utraty tych świadczeń, gdyż dotacja mocno podbije dochód na osobę, a przecież bezpośrednio nie polepszy sytuacji materialnej, gdyż jest to inwestycja w budynek.

Pożyczka

Pożyczka ma oprocentowanie zmienne oparte o wskaźnik WIBOR 12M + 70 setnych procent (min. 2% rocznie, na obecną chwilę ok. 2,5%). Możliwa zwłoka w spłacie to nie więcej niż 12 miesięcy od zakończenia inwestycji a okres spłaty – do 15 lat.

Spłata całości pożyczki odbywa się w równych miesięcznych ratach. Można spłacić pożyczkę częściowo lub w całości przed terminem bez dodatkowych kosztów.

Pożyczka, tak samo jak dotacja, jest zabezpieczona wekslem własnym „in blanco” z klauzulą bez protestu wraz z deklaracją wekslową.

Informacje na stronach WFOŚ oraz we wzorach umów i regulaminie nie precyzują, od kogo/czego zależne jest przyznanie pożyczki. W umowie znajduje się jedynie zapis: "Pożyczkobiorca oświadcza, iż w chwili zawierania niniejszej umowy jego sytuacja finansowa gwarantuje terminową spłatę pożyczki".

Pułapki

  • Jak już było zaznaczone: jest przymus podłączenia do sieci gazowej lub ciepłowniczej
  • "Okres trwałości" przedsięwzięcia sfinansowanego z programu "Czyste powietrze" to 3 lata. Po naszemu mówiąc: przez ten czas nie można np. odsprzedać kotła i grzejników albo zerwać ze ścian styropianu, nie można też zamienić budynku w całości na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, nie można też po cichu doinstalować sobie dodatkowego źródła ciepła niezgodnego z wymogami programu (czyli np. kotła na drewno tam, gdzie jest wymóg podpięcia się do gazu).
  • Przy ew. odsprzedaży budynku nabywca przejmuje zobowiązania wobec WFOŚ.
  • W okresie tych 3 lat możliwe są kontrole z ramienia WFOŚ.
  • Całkowity zwrot dotacji (wraz z odsetkami) może nastąpić w sytuacji gdy przedsięwzięcie wykona się niezgodnie z umową lub nieterminowo, uniemożliwi się przeprowadzenie kontroli, naruszy w/w obowiązek trwałości przedsięwzięcia lub przeznaczy ponad 30% powierzchni budynku pod działalność gospodarczą.

Przymusowe podłączenie do gazu lub ciepłowni

Regulamin programu "Czyste powietrze" wymusza podłączenie do sieci gazowej lub ciepłowniczej jeśli jest ku temu możliwość techniczna oraz uzasadnienie ekonomiczne. Kocioł węglowy lub na biomasę można zainstalować tylko wtedy, gdy nie ma możliwości technicznej przyłączenia gazu ani sieci ciepłowniczej lub nie ma to uzasadnienia ekonomicznego.

O ile możliwość techniczna jest dość obiektywna, to uzasadnienie ekonomiczne wydaje się kwestią uznaniową. Regulamin programu Czyste Powietrze nie definiuje tego pojęcia. Ale zdefiniowane są maksymalne kwoty dofinansowania na poszczególne elementy inwestycji:

  • do 20 tys. zł na węzeł cieplny i przyłącze,
  • do 5 tys. zł na przyłącze gazowe

Jeśli koszty podpięcia się do w/w sieci przekroczą te kwoty, WFOŚ prawdopodobnie uzna, że podłączenie nie ma uzasadnienia ekonomicznego i zezwoli na instalację kotła na węgiel/drewno.

A skąd mam wiedzieć, jakie będą koszty? Trzeba wystąpić do gazowni i ciepłowni o warunki przyłączenia – to będzie wiążąca informacja, czy się da i ew. za ile. Dokumenty te będą potrzebne przy składaniu wniosku do programu Czyste Powietrze.

Pomysł przymusu wyboru tego a nie innego źródła ciepła łamie zapewne szereg praw człowieka i wolności konstytucyjnych – jednak nie ma nikogo, kto by chciał i umiał bronić interesu zwykłego człowieka. Gaz jest u nas obecnie ubóstwiany jako ideał "czystego paliwa" (tzn. takiego, co nie dymi i nie śmierdzi...). Gdzieś nam się zapomniało, że gaz jest paliwem kopalnym a drewno też można spalać tak, że nie dymi i nie śmierdzi.

A co w tym czasie robią Niemcy? Jak zwykle – wyprzedzają nas, wcale nie dobrobytem, lecz myśleniem. Albo to raczej my na własne życzenie ustawiamy się w ogonie. Podczas gdy my dotujemy przymus podłączania się do gazu – Niemcy dotują rezygnację z gazu na rzecz odnawialnych źródeł energii. Tutaj broszura niemieckiego ministerstwa na ten temat.

Gminne programy niskoemisyjne ("Stop smog")

Obok programu "Czyste powietrze" pojawił się rzutem na taśmę w ostatnich dniach 2018 roku jeszcze jeden garniec ze złotem. Nowelizacja ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów dała gminom możliwość uruchamiania gminnych programów niskoemisyjnych. W ramach takiego programu osoby o najniższych dochodach będą mogły zmodernizować swoje budynki absolutnie za darmo lub przy naprawdę symbolicznym wkładzie własnym.

Jest to rzecz świeża, chwilę potrwa nim gminy wejdą w ten program i udostępnią go swoim mieszkańcom.

Co oferują programy niskoemisyjne

  • możliwość pełnej termomodernizacji budynku – na ile max. kwota dotacji pozwoli rzecz jasna
  • możliwość modernizacji instalacji grzewczej i wymiany źródła ciepła – także na nowoczesne urządzenia grzewcze na węgiel i drewno
  • stały dostęp do usługi doradztwa energetycznego

Warunki uczestnictwa

Dokładne treści umów i regulaminów programów niskoemisyjnych będą ustalane przez każdą gminę z osobna. Ogólne warunki wynikające z ustawy, które wszędzie będą takie same, są następujące:

  • musisz być (współ)właścicielem min. 50% budynku, którego inwestycja ma dotyczyć
  • dochód na osobę w twoim gospodarstwie domowym liczony za okres 3 miesięcy przed przystąpieniem do programu nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym (ok. 1800zł) i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym (ok. 1300zł)
  • twój majątek: zawartość skarpety oraz wartość budynku, który ma być modernizowany, nie przekraczają łącznie kwoty 424 tys. zł
  • jeśli tak postanowi gmina, musisz wnieść wkład własny, który jednak nie może przekroczyć 10% wartości inwestycji (a może też być zerowy)
  • zgadzasz się na coroczne wizyty urzędników w celu weryfikacji, czy wszystko, co zakupiłeś w ramach dotacji, jest na swoim miejscu
  • złożysz oświadczenie notarialne o dobrowolnym poddaniu się egzekucji (ale takiej pieniężnej) w razie gdyby zaszła konieczność zwrotu dotacji (z jakich powodów to się może stać – o tym za chwilę)
  • rada gminy może dodać swoje ekstra warunki

Pułapki gminnych programów niskoemisyjnych

  • przez 10 lat masz min. coroczne kontrole budynku, sprawdzające czy wszystko gra zgodnie z umową
  • przez 10 lat nie możesz sprzedać budynku ani jego części, ani dodać nowego współwłaściciela – bo inaczej będziesz musiał zwrócić część dotacji – między 100%, jeśli zmiana nastąpiłaby przed upływem 5 lat od podpisania umowy, a 10%, jeśli zmiana nastąpiłaby w ostatnim roku przed upływem umownej 10-latki (nie dotyczy to dziedziczenia)
  • jeśli w/w kontrola stwierdzi, że w budynku jest stosowane jakiekolwiek dodatkowe urządzenie grzewcze na węgiel/drewno niespełniające wymogów emisyjnychzwracasz całą kwotę dotacji
  • jeśli w urządzeniu grzewczym zainstalowanym w ramach dotacji zostanie stwierdzone spalanie odpadówzwracasz całą kwotę dotacji
  • nie można bez zgody i wiedzy gminy demontować ani dekompletować instalacji/urządzeń zainstalowanych w ramach dotacji – inaczej zwracasz całą kwotę dotacji (nie dotyczy sytuacji awaryjnych, konieczności jakichś pilnych napraw)
  • urządzenia grzewcze zakupione w ramach dotacji muszą być eksploatowane zgodnie z instrukcją obsługi (a więc m.in. paliwo musi być tip-top) a kominy muszą być poddawane przeglądom kominiarskim zgodnie z przepisami (czyszczenie raz na kwartał, przegląd raz na rok) – w razie uchybień również zwracasz całą kwotę dotacji.

Ulga podatkowa (termomodernizacyjna)

Miłym dodatkiem do wyżej wymienionych programów wsparcia jest nowa ulga podatkowa (termomodernizacyjna). Dzięki niej osoby otrzymujące dotację, nie zapłacą od niej podatku dochodowego. Ale z ulgi może skorzystać każdy, nawet jeśli modernizuje dom za własne pieniądze.

Co można odliczyć

Zakup i montaż urządzeń związanych z ogrzewaniem, chłodzeniem, produkcją prądu, materiałów budowlanych – wszystkiego tego, co związane z termomodernizacją.

Tutaj dokładna lista towarów i usług podlegających odliczeniu, z najpewniejszego źródła – załącznik do ustawy.

Od kiedy można odliczyć

Ulga termomodernizacyjna zaczęła obowiązywać od roku 2019. Kwalifikują się wydatki poniesione po 1. stycznia 2019.

Ile można odliczyć

Maksymalna kwota wydatków podlegających uldze to 53 tys. zł – do wykorzystania w 3 lata. Nieprzypadkowo taka właśnie kwota, ponieważ jednym z zadań tej ulgi jest zwolnienie z podatku beneficjentów programu "Czyste powietrze". Normalnie bowiem od kwoty dotacji należałoby zapłacić podatek.

Ulga termomodernizacyjna działa na zasadzie odliczenia od dochodu – a więc nie płacisz podatku dochodowego od kwoty wydanej na termomodernizację. W kieszeni zostaje max. 9,5 tys. zł.

Jakie dokumenty są potrzebne

Każdy zakup musi być udokumentowany fakturą VAT wystawioną na właściciela budynku.